سخن گفتن از امیرالمؤمنین علی علیه السلام بسیار دشوار است و هیچ کس چنانکه باید از عهده آن بر نمی آید. انسان هر چه در سخن مبالغه کند باز نمی تواند به ابعاد این شخصیت عظیم دست یابد و او را چنانکه باید، بشناسد و همه فضایل و مناقبش را برشمارد.بنابراین، پژوهشگر هر که باشد چاره ای ندارد مگر آنکه به یک بعد از ابعاد عظمت و شخصیت آن حضرت بپردازد و فروتنانه برآستانه این عظمت بایستد و به پرتوهای محیر العقولی از نور این وجود مقدس ربانی، نگاه افکند. ما نیز در این مجال، فقط به گوشه ای از آثاری که از امام علی(ع) در باب اصول قضاوت و دادرسی به جا مانده است، اکتفا می کنیم، باشد که افق هایی را که او در برابر دستگاه های قضایی گشوده است دریابیم و شاخصه هایی را که برای قضاوت ترسیم کرد و قواعدی را که در این زمینه بنا نهاد، بازشناسیم. به صریح روایات مستفیضه دو فریق و سیره تاریخی قطعی زمان پیامبر (ص) و صحابه، امام علی(ع) داناترین افراد امت وقوی ترین آنان در قضاوت بود.